Xyrillô sinh tại Alêxanđria, Ai Cập, vào năm 370, là cháu của Đức Théophile, Giám mục Alêxanđria. Ngay từ buổi thiếu thời, ngài đã tỏ ra những dấu chỉ thiên tài khác thường. Sau khi Ðức Théophile qua đời (412), được gọi lên thay, ngài chu toàn chức vụ của một vị chủ chăn hiền từ và tài ba.

Ngài chú tâm lo bảo vệ đức tin Công Giáo và canh tân đời sống trong giáo phận. Ngài quan tâm đến đám dân nghèo thất học, thực thi đức ái với người cùng khổ, bệnh hoạn, cũng thương cảm sâu xa với mọi tội nhân hối cải.

Vào đầu thế kỷ V, ở Ðông Phương nổi lên một lạc giáo khá mạnh do Nestôriô, giám mục Constantinople cầm đầu. Theo Nestôriô, Đức Trinh Nữ Maria không phải là Mẹ Thiên Chúa, mà chỉ là Mẹ Chúa Giêsu, xét theo nhân tính của Người.  (vì Đức Maria chỉ là Mẹ Chúa Giêsu, xét về nhân tính chứ không phải là Mẹ Chúa Giêsu về phương diện thiên tính.) Chủ trương như vậy, tức là Nestôriô đương nhiên phủ nhận nơi Chúa Giêsu có hai bản tính: bản tính nhân loại và bản tính Thiên Chúa, và đồng thời cũng phủ nhận luôn cả mầu nhiệm Nhập Thể.

Ðức Xyrillô đã cấp thời đệ trình vấn đề lên Ðức Thánh Cha và Tòa Thánh đã chỉ thị cho ngài chống lại bè rối. Mùa hè năm 431, ngài triệu tập và chủ tọa cộng đồng chung ở Êphêsô. Nestôriô không những bị kết án mà còn bị truất phế nữa.

Giáo Hội đã xác định rõ ràng chính Thiên Chúa đã trở thành người thật. Chính bản tính thần linh đã kết hợp với bản tính nhân loại trong lòng Ðức Maria. Vậy, Ðức Maria phải là Mẹ Thiên Chúa.

Ngài tạ thế ngày 28.06.444. Ðức Giáo Hoàng Xêlestinô đã tôn Ngài danh hiệu Tiến Sĩ Hội Thánh.

Lm. Sta-nít-la-ô Nguyễn Đức Vệ