Gioan Kim Khẩu sinh tại Antiôkia nước Syria, năm 347, cha là một sĩ quan mất khi Gioan còn rất nhỏ. Mẹ goá bụa vào tuổi đôi mươi đã từ khước tái hôn, để dành trọn tình mẫu tử vào việc giáo dục con cái, 01 trai 01 gái. Bà lo liệu để Gioan được học với các danh sư lỗi lạc. Bà còn ký thác Gioan cho nhà hùng biện Libaniô dạy thuật ăn nói.

Khi Gioan thuyết trình thì ai cũng chăm chú lắng nghe. Lúc 20 tuổi, Gioan đã biện hộ trước tòa án với tài năng đặc biệt khiến nhiều người thán phục. Trong một thời gian, Gioan đã để mình bị lôi cuốn theo nhiệt tình của dân chúng.

Nhưng rồi Gioan đã sớm nhận ra mối nguy của danh vọng và giã từ pháp đình để tự hiến cho Chúa. Gioan theo Đức Mêlêtô Giám mục Antiôkia, là đấng dạy dỗ, và phong cho tác vụ đọc sách.

Năm 374, Gioan ẩn mình trong miền núi Syria, thụ giáo với tu sĩ thánh thiện trong bốn năm. Sau đó Gioan ẩn mình trong một hang đá hai năm để cầu nguyện và học hỏi Kinh thánh.

Năm 386, Gioan thụ phong linh mục và bắt đầu giảng dạy. Suốt 38 năm, tài lợi khẩu của ngài lôi cuốn cả thành Antiôkia, khiến ngài xứng đáng mang danh hiệu Kim Khẩu có nghĩa là “Miệng Vàng”!

Ngày 26.02.398, ngài được tấn phong Giám mục Constantinôpôli (thủ đô Đế quốc Rooma phương Đông bấy giớ). Ngài bán của cải, phân phát cho người nghèo và xây một nhà thương. Ngài lo lắng nhổ tận gốc rễ những lạm dụng trong giáo đoàn và không sợ lên tiếng phản đối ngay cả Hoàng hậu mỗi khi bà làm điều sai quấy, vì thế bà vận động chống lại ngài.

Ngài nói: “Hãy nói với Hoàng hậu rằng: Gioan Kim Khẩu chỉ sợ có một điều, không phải lưu đày tù tội, cũng không phải nghèo túng và phải chết đi nữa, mà chỉ sợ phạm tội thôi”.

Vì chống lại tội lỗi, nên ngài có nhiều kẻ thù, thậm chí cả chính Hoàng hậu. Bà đã trục xuất ngài ra khỏi Constantinôpôli và bắt đi lưu đày tới Cucusus ở Armenia, lúc ngài đã già nua. Trên đường đi đày, ngài đã bị sốt nặng, thiếu thực phẩm và thiếu ngủ.

Cuối cùng ngài bị bất tỉnh và được đưa vào nguyện đường thánh Basiliscô Comana gần Cappadocia. Nơi đây sau khi chịu các phép bí tích cuối cùng, ngài qua đời ngày 14.09.407. Năm 438 xác thánh ngài được long trọng rước về Constantinopôli.

Lm. Sta-nít-la-ô Nguyễn Đức Vệ