Lễ vinh danh Ðức Mẹ Guađalupê đã có từ thế kỷ 16. “Guađalupê” trong tiếng thổ dân có nghĩa “Người nữ chiến thắng con rắn”.
Truyền thống kể lại một người thổ dân nghèo tên Cuauhtlatoatzin được rửa tội và lấy tên là Gioan Điêgô. Ông 57 tuổi, góa vợ và sống trong một làng nhỏ gần Mexico City. Sáng thứ bảy, ngày 09.12.1531, ông định đến nhà nguyện gần đó để tham dự lễ kính Đức Mẹ. Nhưng trên đường đi, khi ngang qua ngọn đồi gọi là Tepeyac, thì Đức Mẹ đã hiện ra với ông. Và từ hôm ấy tới ngày 12.12.1531, Đức Mẹ đã hiện ra 5 lần để yêu cầu Đức Giám mục địa phương xây cất một nguyện đường trên ngọn đồi đó. Đức Giám mục Juan Zumarraga đã không tin, và bảo Gioan Điêgô xin Trinh Nữ cho một dấu chỉ. Trong lần hiện ra thứ 5 ngày 12.12, Trinh nữ mới ra tay làm phép lạ. Lúc ấy là mùa đông, không thể có bông hoa nào mọc được, nhưng lạ lùng thay, gần chỗ Trinh Nữ hiện ra lại đầy những hoa hồng. Gioan Điêgô đã dùng chiếc áo tơi (poncho) của mình để bọc lấy các bông hồng đem cho vị Giám mục. Tại tòa Giám mục, trước sự hiện diện của nhiều người, Gioan Điêgô mở áo tơi ra và bông hồng đổ xuống tràn ngập khiến vị Giám mục phải quỳ gối trước dấu chỉ lạ lùng ấy. Lạ hơn nữa, trên chiếc áo tơi lại có in hình Ðức Trinh Nữ như Ngài đã hiện ra với ông ở đồi Tepeyac.
Ngày hôm sau, Đức Giám mục cùng với một đoàn người đông đảo đi hành hương kính viếng nơi Đức Mẹ đã hiện ra trên đồi Tepeyac.
Chiếc áo choàng với hình Đức Mẹ Maria được rước từ nhà nguyện riêng của Đức Giám mục ra nhà thờ chánh tòa và được trưng bày cho các tín hữu kính viếng. Hai tuần sau, ngày 26.12.1531, chiếc áo choàng lạ lại được rước tới nhà nguyện nhỏ đầu tiên do các thổ dân xây cất dâng kính Đức Bà Guađalupê trên đồi Tepeyac.
Tin Mẹ Maria hiện ra được loan truyền thật nhanh, dân chúng các nơi kéo đến và tin vào Đức Giêsu. Tôn giáo truyền thống của người Aztecs với việc giết trẻ em để tế thần giờ đây nhường chỗ cho Tin Mừng. Chỉ trong ít năm, các vị truyền giáo Tây Ban Nha hoạt động tại đó hết sức ngạc nhiên vì hàng triệu người trở lại đạo.
Đức Mẹ Guađalupê được chọn làm Bổn mạng nước Mêxicô năm 1737, Bổn mạng toàn Mỹ Châu năm 1910 và Bổn mạng nước Philippines năm 1935.
Lm. Sta-nít-la-ô Nguyễn Đức Vệ