Ngài cũng quan tâm nhiều đến các dòng tu và việc đào luyện trí thức, nghiệp vụ và thiêng liêng cho các tu sĩ. Ngài cổ võ và tạo mọi điều kiện cho việc mở trường trong mọi nhiệm sở của Miền Truyền Giáo, cũng như trong các vùng lương dân. Ngài muốn rằng các thầy giáo phải được chọn lựa kỹ càng và có trình độ. Sự trợ lực của các nữ tu bản xứ rất tận tâm giúp cho ngài lập được một số trường trong các giáo xứ mới, nhưng số các trường vẫn còn thiếu và ngân khoản cần có cũng không đủ. 

Trong bản báo cáo gửi về Hội Thừa Sai Hải Ngoại Paris (1937), ngài viết:

“Cha sở Phú Ngạn đã có được niềm vui bắt đầu xâm nhập được vào một làng trước đây chưa có người Công giáo. Ngài đã rửa tội 26 lương dân. Không xa đó, chúng tôi gặp Cha Tuệ, hân hoan nhận thấy một sự phục hồi đời sống đạo trong giáo xứ chính
Kim Đôi và các họ nhánh. Trên tổng số 430 tín hữu, ngài tính được một sự tăng triển trong việc rước lễ: 9.537 lượt thay vì 5.927 lượt năm ngoái. Những tiến bộ thấy được này, ngài cho là nhờ các kinh nguyện và hy sinh của 37 Chị em Mến Thánh Giá (Kim Đôi). Các chị em này đang được đào luyện nhờ hai chị Dòng Con Đức Mẹ Vô Nhiễm làm cho tôi hy vọng rằng trong ít lâu nữa, được Thánh Bộ Các Dòng Tu ban phép, họ sẽ có thể khởi sự Nhà Tập Giáo Luật. Cạnh tu viện, các Chị em Mến Thánh Giá này vừa xây dựng xong một trường tiểu học và hiện nay trường đã quá nhỏ, phần đông các học sinh là lương dân”.

Thế nên ngài cổ võ thiết lập “Hiệp Hội Đức Maria” để tăng cường việc giáo dục thiếu nhi và thanh thiếu niên. Mọi cố gắng đang diễn tiến tốt đẹp trong cả ba tỉnh của Miền Truyền Giáo, thì 23 trường lại bị huỷ hoại hoàn toàn do chiến tranh. 

Việc tổ chức Công Giáo Tiến Hành trong giáo phận cũng được Đức Cha hết sức quan tâm và nếu các khốn khổ thời thế: chiến tranh và tình hình chính trị ngăn cản việc thu lượm những kết quả có quyền mong ước, ngài vẫn tích cực hoàn toàn đi theo quan điểm của Toà Thánh. 

Các cuộc thăm viếng mục vụ kéo dài trong khoảng 40 ngày mỗi năm, tất cả được tiên liệu và sắp đặt trước. Đức Cha Lemasle trải qua nhiều ngày trong các điểm truyền giáo tuỳ theo tầm quan trọng, để khảo hạch các em chịu phép Thêm sức. Ngài đích thân hỏi các thiếu nhi và những người tân tòng, rồi các linh mục phụ giúp ngài tiếp tục hỏi một vài câu trước mặt ngài. Ngài xét thấy các cuộc khảo hạch này cần thiết để buộc các người sắp chịu phép Thêm Sức học Giáo lý và để chính ngài thấy được việc học của các người này thế nào. 

Các cuộc thăm viếng mục vụ này thỉnh thoảng rất cực nhọc cho ngài. Nhiều lần ngài phải mệt nhọc vì cái nóng nghẹt thở, cũng như do quá nhiều việc và tình trạng đường xấu buộc ngài phải đi bộ chân trần và lội qua các khe nước, cũng nhọc mệt vì thiếu tiện nghi. Dầu lớn tuổi, ngài vẫn không than phiền và nếu người ta có xin lỗi trước mặt ngài, ngài đơn sơ trả lời: “Tốt thôi! Tôi quen rồi!”. 

Cuộc viếng thăm mục vụ cuối cùng của ngài suýt trở thành bi thảm vì bị ngăn trở do cuộc đảo chánh Nhật ngày 9/3/1945. Lúc đó Đức Cha đang ở trong tỉnh Quảng Bình, nghe đằng xa có những tiếng nổ lớn mà không biết điều gì đang xảy ra. Các nghi thức ban sáng ở Binh Thôn vừa chấm dứt, ngài đi về Tam Toà, gần Đồng Hới. 

Vừa đến đó, ngài được cho biết tình hình nặng nề. Đêm yên tĩnh, nhưng sáng hôm sau vừa xong Thánh lễ, ngài phải nhanh chóng xuống thuyền và trốn khỏi quân Nhật đang ngăn chặn mọi người Âu và tìm bắt vị Giám Mục, Con thuyền chạy nhanh hết sức để tránh xa và trong hai ngày, ngài trốn tránh trong các giáo xứ, cuối cùng người ta kiếm cho ngài một chiếc xe kéo để đi đến TCV An-Ninh. Ngài ra đi khoảng 8 giờ tối với một linh mục, đi suốt cả đêm không bị quấy rầy và sáng ra đến được An-Ninh.

Hai ngày sau, một chiếc thuyền đến đón ngài để đưa về Huế, nơi đó ngài bị buộc phải ở trong nhà cho đến ngày đi Sài Gòn 4 tháng 8 năm 1946.

Những tháng đầu cũng qua được; người ta không thể ra khỏi vùng bị giới hạn, nhưng Đức Cha vẫn có thể thỉnh thoảng đi đến Đại chủng viện và trong một vài dòng tu gặp gỡ các linh mục. Nhưng sau đó, do hoàn cảnh chính trị, ngài không thể đi ra khỏi vùng tập trung. Mặc dầu ngài tỏ ra lạc quan và vui tính, nhưng vào tháng 6 năm 1946, trước bao nhiêu biến cố và hoàn cảnh khó khăn, ngài ngã bệnh. Bác sĩ săn sóc ngài rất tận tình, nhưng chỉ giúp ngài tạm thời khá hơn một chút. 

Trong tình trạng không thể cung cấp cho ngài đầy đủ thuốc men cần thiết, ông quyết định ngài sẽ phải đi chữa bệnh tại Sài Gòn, để thay đổi môi trường và khí hậu, hy vọng giúp ngài phục hồi sức khoẻ. Ngài được mọi săn sóc cần thiết tại bệnh viện Saint-Paul ở Sài Gòn, nhưng ngài càng lúc càng yếu không còn hy vọng gì chữa lành. Được cho biết về tình trạng nặng nề của bệnh trạng, ngài chuẩn bị rất đạo đức cho cuộc vượt qua lớn lao, và ngày 26/9 lúc 8 giờ tối, không đau đớn và tinh thần vẫn sáng suốt, ngài phó dâng linh hồn cho Chúa trong an bình. 

Tang lễ do Đức Cha Cassaigne Đại diện Tông Toà Sài Gòn chủ sự diễn ra rất đơn sơ trong Nhà Thờ Đức Bà. Xác ngài được an táng trong nghĩa địa của các thừa sai gần bên mộ của vị giám mục danh tiếng Adran. Chính đó là nơi mà người Cha rất đáng nhớ đợi chờ sự phục sinh vinh hiển trong bình an. 

(Trích dịch Archives des Missionnaires Etrangères de Paris,No 2356,Pays:Vietnam) 

            Linh mục Stanislaô Nguyễn Đức Vệ